Over de bijen

Over belang van bijen

Al enkele tientallen jaren nemen wereldwijd insectenpopulaties af. Dat is zorgelijk, want 87,5% van alle bloemdragende planten, waaronder het merendeel van onze voedselgewassen, is voor hun voortplanting afhankelijk van bestuiving door insecten. En als we het hebben over bestuiving dan maakt onze honingbij daar een belangrijk deel van uit. Dat is al lange tijd bekend.

Op internet is bijvoorbeeld onderstaande afbeelding met uitspraak te vinden:

Het is een uitspraak van Rudolf Steiner (Meer over Rudolf Steiner) de grondlegger van de biologisch-dynamische leer, uit ca. 1917, geplakt op een afbeelding van Albert Einstein. Waarschijnlijk gedaan om de uitspraak meer lading te geven. 🙂

Steiner wist in 1917 al dat honingbijen enorm goede bestuivers zijn en zijn vermoeden werd in 1919 bevestigd door onderzoek van Karl Ritter von Frisch die ontdekte dat honingbijen communiceren over voedsel bronnen. (Meer over Karl Ritter von Frisch)

Von Frisch ontdekte dat bijen middels een soort ‘dansen’ communiceren, met name over voedselgebieden. Ze kunnen heel precies de afstand en richting aan elkaar doorgeven en zelfs de soort van de bron.

Het is deze communicatietechniek die van honingbijen van die geweldige bestuivers maakt. Als je als tuinder zeker wil zijn dat je gewassen bestoven worden, dan zet je er bijen bij. Inmiddels wordt de waarde van de bestuivingsindustrie wereldwijd geschat op meer dan 500 miljard dollar.

Bijen bestuiven hardfruit zoals appels, peren, pruimen en perziken, zachtfruit zoals aardbeien, bramen en frambozen, maar ook noten als amandelen, hazelnoten, walnoten en kokosnoten… En wat dacht je van groenten, zoals broccoli, kool, wortelen en zelfs asperges. Tot slot zijn er de groene kruiden zoals basilicum, peterselie etc., maar ook koffie- en theesoorten, cacao, en nootmuskaat.

Bijen bestuiven ook ‘onzichtbare’ gewassen, zoals ingrediënten in diervoeders, biobrandstof-gewassen als zonnebloemen en koolzaad of wilgenschrot. En wie draagt er niet een katoenen t-shirt? Ook katoen wordt door bijen bestoven. Zelfs graansoorten, over het algemeen wind-bestuivers, worden door bijen ondersteunend bestoven, zoals erwten, linzen, sojabonen en andere oliehoudende graangewassen zoals lijnzaad, en vlas.

Zie ook deze lijst van gewassen die door bijen worden bestoven:  https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_crop_plants_pollinated_by_bees

Zo zien we dat honingbijen veel dieper verweven zijn in onze economie en maatschappij dan dat we denken.

Over Bijensterfte.

Maar is het waar?

Gaan wij uitsterven als de honingbij uitsterft? Wetenschappers twijfelen daaraan. We zijn sinds de uitspraak van Rudolf Steiner wel 100 jaar verder in onze ontwikkeling van land- en tuinbouw technieken.

Feit is dat honingbijen immens veel bestuiven, en decimering van honingbijenpopulaties zal de bestuivings- en voedselindustrie goed onder druk zetten. Groente, fruit en noten zullen fors duurder worden.

Insecten-, en bijensterfte wereldwijd, is een complex probleem.

Alle insecten hebben last van een verschraling van de biodiversiteit. Wij mensen zijn onze land- en tuinbouw gaan optimaliseren. Met grote percelen eenzijdig product kunnen we optimaal telen en oogsten, zodat de prijs van ons voedsel aanvaardbaar blijft.

Maar insecten hebben net als alles in de natuur een diverse mix van voedingsstoffen nodig, een ‘schijf van vijf’. Als een gebied dat niet meer biedt dan sterven soorten uit en/of migreren.

Bovenop de verschraling van de biodiversiteit komt ook nog het gebruik van landbouwbestrijdingsmiddelen. Want we moeten voor die betaalbaarheid van ons voedsel, de opbrengst per hectare zo hoog mogelijk maken.

Een dodelijke mix.

En bovenop deze twee uitdagingen hebben met name honingbijen last van nog een bedreiging. De varroamijt.

 

 

Niet alleen parasiteert de varroamijt op de bij, hij verspreidt ook ziektes en virussen, waarbij Deformed Wing Virus (verkreukelde vleugel virus) de dodelijkste is. Zie ook: https://en.wikipedia.org/wiki/Deformed_wing_virus

Helaas beperken deze ziektes en virussen zich niet alleen tot honingbijen. In diverse studies zijn de door varroa overgebrachte virussen ook waargenomen op solitaire bijen en vooral hommels. Zie ook: https://en.wikipedia.org/wiki/Deformed_wing_virus en https://nerc.ukri.org/research/partnerships/ride/lwec/ppn/ppn17/

Over de varroamijt.

Eind 19e eeuw hebben de Europeanen de grote Europese bij, de Apis Mellifera, geïntroduceerd in Azië. Het ging hierbij om de honing. De grotere Apis Mellifera was minder zwermlustig dan de kleinere inheemse Aziatische bij, de Apis Cerana, en haalde vooral meer honing. De Aziatische bij was kleiner, omdat deze last had van een parasiet. De varroamijt.

Zie ook: https://www.daf.qld.gov.au/business-priorities/biosecurity/animal-biosecurity-welfare/animal-health-pests-diseases/beekeeping-in-queensland/diseases-and-pests/asian-honey-bees/identify

De varroamijt plant zichzelf voort in het broed van de bijen. Tijdens de broedcyclus van de bij vermeerdert de varroa zich in het broed. Aangenomen wordt dat de Aziatische bij zich evolutionair heeft aangepast door zijn broedcyclus gelijk te laten lopen met die van de varroamijt, zodat de varroapopulatie niet groter kon groeien dan de bijen aankonden. Een natuurlijke balans. Het zal duidelijk zijn dat bijen die korter broeden ook kleiner zijn. Net als te vroeg geboren baby’s.

Maar wij mensen wisten dat omstreeks 1880 niet en brachten de Europese bij naar Azië, waarna de varroa uiteindelijk oversprong. Door de globalisering bleven wij mensen met de inmiddels besmette bijen reizen.

In 1952 werd voor het eerst varroa op een Europese bij waargenomen op het Aziatische vasteland.

In 1984 waren bijna alle honingbijenrassen over de hele wereld besmet met varroa. Zelfs Nieuw-Zeeland en Australië, die nog enkele jaren met stevige importregels de varroa buiten hebben weten te houden, zijn inmiddels ook besmet.

En bijen gaan dus dood aan de varroa. De verschraling van de biodiversiteit en de landbouwbestrijdingsmiddelen hebben ze verzwakt. Varroa is dan vaak de laatste klap.

De Oplossing:

Gelukkig is er een oplossing voor het varroa-probleem. In 1996 hebben ze in de Verenigde Staten ontdekt dat bijen zieke larven kunnen detecteren en opruimen. http://www.imkerpedia.nl/wiki/index.php?title=SMR en https://en.wikipedia.org/wiki/Varroa_sensitive_hygiene#External_links

Bijen lijken te ruiken, op basis van feromonen, dat een larf besmet is met de ziektes die varroa overbrengt. Ze nemen het waar en verwijderen de zieke larf uit het volk. En daarmee verwijderen ze ook de varroa uit het broed. En nog meer goed nieuws: dat ruiken en detecteren is een erfelijke eigenschap!

Deze eigenschap wordt Varroa Sensitieve Hygiëne (VSH) genoemd. Nu we dit weten, kunnen we deze eigenschap van VSH-resistentie stimuleren met gerichte kruisingen. De database BeeBreed is hierbij een grote hulp. Zie ook: http://www.beebreed.nl/

In 2014 werd het VSH-programma in Nederland geïntroduceerd en sinds 2016 houdt Imkerij voor de Bijen zich met dit programma bezig. We telen zelf bijen met VSH-resistentie en helpen collega-imkers die hetzelfde doel nastreven.

Wil je ons project voor gezonde vitale en VSH-resistente bijen steunen?

  • Zet mij aan het werk met 10 uur voor de bijen
  • Koop een Moestuinmeubel voor de bijen
  • Koop Honing en mede voor de bijen

Voor jezelf, maar ook geweldig om cadeau te geven. Meer weten? Klik hier!

Alle winst komt ten goede aan de bijen.

 

Peter Schallenberg
Februari 2021

 

Scroll naar boven